Azerbaycan Cumhuriyeti`nin kurucularından biri Memmed Emin Resulzade`nin anım günü

Bugün Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti`nin kurucularından biri Memmed Emin Resulzade`nin vefatının 65. yıl dönümü.

Memmed Emin Resulzade, 1884 yılında Bakü’de doğdu. İlk eğitim ve öğretimini ailesi yanında alan Muhammed Emin Resulzade, sonradan Teknik okula katılmıştır. 1902’de “Müslüman Gençlik” kurumunu kurmuştur. 1903’te ilk makalesi “Şark-i Rus” gazetesinde yayınlanmıştır. Sonradan “Hayat”, “İrşad”, “Terakki” ve başka gazetelerde makaleler yazmış, “Tekamül” (Bakü), “İran-i Nov” (Tahran), “Açık Söz” (Bakü 1915-1917), İstanbul’da yayınlanan “Yeni Kafkasya” (1923-1928), “Azeri Türk” (1928-1929), “Odlu Yurd” (1929-1931) ve 1933-1939’da Berlin’de yayınlanan “Kurtuluş” dergilerinin ve “İstiklal” gazetelerinin kurucusu olmuştur. 1952’de ise Memmed Emin Resulzade rehberliği ile “Azerbaycan” dergisi kurulmuştur.

İran’da kaldığı 1908-1911 döneminde meydana gelen İran inkılabı sonrası isyancıların hürriyet ordusu Tahran’a girmiş ve İran’da meşrutiyet ilan edilmişti. Memmed Emin, Tahran’da günlük çıkardığı Batılı tarzdaki ilk gazete olan “Yeni İran” (İran-ı Nev) gazetesinin müdürü ve başyazarı olmasına rağmen, bu girişimden vazgeçerek Türkiye’ye gelmiştir.

Memmed Emin Resulzade’nin gazeteci kimliğinin dışında yazdığı, birtakım kitaplar da yayınlanmıştır. Bunlardan biri olan, “Azerbaycan Cumhuriyeti” adlı kitabını 1922’de Türkiye’de yayınlamıştır.

Siyasi hayatı

Rus-Japon Savaşı’nda Çarlık hükumetinin yenilmesi Rusya’daki diğer milletler arasında özgürlük hareketleri yaratmış olmasına rağmen, hükûmet toparlanıp 1907 sonlarında bu tip siyasi faaliyetler gösteren kişileri izlemeye almıştır. Bu izlenenlerden biri olan Memmed Emin Resulzade, 1908-1911 yılları arasında İran’da çalışıp, Settar Han harekatı ile yakından ilgilenmiştir.

1911-1913’te İstanbul’da Türk Ocağı’nda çalışmıştır. 1913 yılında Bakü’ye döndü. Yine basın alanında faaliyetlere devam ettiği gibi, Müsavat Partisi ile de siyaset yapmaya başlamıştır. 1918’deki Ekim Devrimi sonrasında meydana gelen otorite boşluğunda, 28 Mayıs 1918’de Azerbaycan’ın bağımsızlığını ilan etmiş, sonrasında Azerbaycan Milli Şurası başkanı olmuştur.

Toparlanan Sovyet Rusya’nın Kızıl Ordu’su 27 Nisan 1920’de Azerbaycan’a girerek, ülkeyi 1991’e kadar sürecek olan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti idaresine aldı. İşgal olayı sonrası tutuklanarak hapse atılan Muhammed Emin Resulzade’nin cezası, 1922 yılında Josef Stalin’in isteğiyle idam cezasından sürgüne çevrilmiştir. Sürgün hayatını; Türkiye’nin, Polonya’nın ve Almanya’nın bazı şehirlerinde geçiren Resulzade, Azerbaycan’ın bağımsızlığı uğrundaki çalışmalarına devam etmiştir.

Bir süre Nazilerle irtibat kuran Resulzade, 1947’de Türkiye’ye gelerek, 1949 yılında “Azerbaycan Kültür Derneği”ni kurmuştur.

6 Mart 1955 tarihinde üç kere Azerbaycan diyerek Ankara`da vefat etti.

www.yenicag.info

470